مجتبى حسینی خامنه‌ای پسر دوم علی خامنه‌ای است که در سال ۱۹۶۹ در مشهد به دنیا آمد. او در خانواده‌ای سیاسی–مذهبی بزرگ شد؛ خانواده‌ای که پس از انقلاب ۱۳۵۷ ایران به یکی از مهم‌ترین مراکز قدرت در جمهوری اسلامی تبدیل شد. مجتبى خامنه‌ای تحصیلات دینی خود را در حوزه علمیه قم گذراند و به مرتبه حجت‌الاسلام رسید، اما برخلاف بسیاری از روحانیون ارشد نظام، هرگز به درجه آیت‌الله نرسید.

با وجود نداشتن هیچ سمت رسمی در ساختار حکومت، بسیاری از ناظران و گزارش‌های رسانه‌ای او را یکی از چهره‌های پرنفوذ در ساختار قدرت جمهوری اسلامی می‌دانند. گفته می‌شود نفوذ او عمدتاً از طریق ارتباط نزدیک با سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و همچنین نقش غیررسمی‌اش در دفتر رهبر جمهوری اسلامی شکل گرفته است.

نام مجتبى خامنه‌ای در سال‌های گذشته در ارتباط با برخی تحولات مهم سیاسی در ایران مطرح شده است. از جمله گزارش‌هایی که از نقش او در حمایت از محمود احمدی‌نژاد در انتخابات ریاست‌جمهوری ۲۰۰۵ و ۲۰۰۹ سخن گفته‌اند. همچنین در جریان اعتراضات گسترده پس از انتخابات ۱۳۸۸ که به جنبش سبز ایران معروف شد، برخی منابع از نقش پشت‌پرده او در هماهنگی میان نهادهای امنیتی و نظامی خبر دادند؛ ادعاهایی که هرگز به طور رسمی تأیید نشد.

مجتبى خامنه‌ای در فضای عمومی ایران چهره‌ای کم‌حضور و تا حد زیادی پشت‌پرده محسوب می‌شود و به ندرت در رسانه‌ها یا مراسم رسمی دیده می‌شود. همین ویژگی باعث شده که در سال‌های اخیر از او به عنوان یکی از گزینه‌های احتمالی برای جانشینی پدرش در مقام رهبر جمهوری اسلامی نام برده شود.

در ماه‌های اخیر و همزمان با تحولات منطقه و افزایش گمانه‌زنی‌ها درباره آینده رهبری در ایران، برخی گزارش‌های رسانه‌ای در آمریکا و اروپا از او به عنوان یکی از جدی‌ترین گزینه‌ها برای جانشینی رهبر جمهوری اسلامی یاد کرده‌اند. با این حال، بر اساس قانون اساسی ایران، انتخاب رهبر بر عهده مجلس خبرگان رهبری است و نه به شکل موروثی.

در عین حال، منتقدان در داخل و خارج از ایران هشدار داده‌اند که مطرح شدن نام مجتبى خامنه‌ای به عنوان جانشین احتمالی می‌تواند این تصور را تقویت کند که ساختار قدرت در جمهوری اسلامی به سمت نوعی انتقال خانوادگی قدرت حرکت می‌کند؛ موضوعی که همواره از سوی مقام‌های رسمی جمهوری اسلامی رد شده است.

با توجه به روابط نزدیک او با نهادهای امنیتی و نظامی، برخی تحلیلگران معتقدند در صورت به قدرت رسیدن مجتبى خامنه‌ای، احتمال تداوم یا حتی تشدید رویکردهای سخت‌گیرانه در سیاست داخلی و منطقه‌ای ایران وجود دارد. در مقابل، برخی دیگر بر این باورند که آینده سیاسی ایران بیش از هر چیز به توازن قدرت میان نهادهای اصلی نظام، به‌ویژه سپاه پاسداران و روحانیت حاکم، وابسته خواهد بود.